Dzieci rzadko potrafią samodzielnie rozpoznać, że widzą gorzej, ponieważ często nie mają porównania z prawidłowym sposobem widzenia. Niewykryta wada może więc pozostawać niezauważona przez dłuższy czas, a w okresie intensywnego rozwoju narządu wzroku może wpływać m.in. na kształtowanie widzenia obuocznego, komfort nauki i codzienne funkcjonowanie.
Dlaczego kontrola wzroku u dziecka jest ważna?
Układ wzrokowy rozwija się stopniowo od pierwszych lat życia. Oczy muszą nie tylko uzyskać odpowiednią ostrość wzroku, ale także nauczyć się współpracować, prawidłowo ustawiać względem obserwowanego obiektu oraz sprawnie zmieniać ustawienie ostrości podczas patrzenia z dali i z bliska.
Dziecko nie zawsze powie, że obraz jest nieostry. Może uznawać taki sposób widzenia za naturalny. Czasami pierwszym sygnałem problemu są dopiero trudności podczas czytania, niechęć do wykonywania zadań z bliska albo siadanie coraz bliżej tablicy czy ekranu.
Obserwacja takich zachowań nie pozwala jednak samodzielnie rozpoznać wady wzroku. Oceny funkcji wzrokowych dokonuje odpowiednio wykwalifikowany specjalista na podstawie badania, a podejrzenie choroby oczu lub innych nieprawidłowości wymagających diagnostyki medycznej jest wskazaniem do oceny przez lekarza okulistę.
Kiedy warto uwzględnić badanie wzroku w rozwoju dziecka?
Badania przesiewowe i okresowa kontrola wzroku są istotne również wtedy, gdy dziecko nie zgłasza żadnych dolegliwości. Orientacyjnymi momentami, w których szczególnie warto zwrócić uwagę na funkcjonowanie wzroku, są okresy poprzedzające rozpoczęcie kolejnych etapów edukacji.
Przed przedszkolem i rozpoczęciem nauki szkolnej
Przed rozpoczęciem edukacji przedszkolnej można ocenić, czy rozwój funkcji wzrokowych przebiega prawidłowo. Kolejnym istotnym momentem jest okres przed rozpoczęciem szkoły, kiedy znacznie wzrastają wymagania związane z patrzeniem z bliska, rozpoznawaniem szczegółów, przepisywaniem z tablicy oraz dłuższą koncentracją podczas czytania.
Badanie można rozważyć również niezależnie od wieku, jeśli pojawiają się:
- pogorszenie wyników w nauce bez wyraźnej przyczyny,
- problemy z dłuższym skupieniem wzroku na tekście,
- częste gubienie miejsca podczas czytania,
- trudności z przepisywaniem z tablicy,
- niechęć do czytania lub innych zadań wymagających pracy wzrokowej.
Takie objawy mogą mieć wiele różnych przyczyn i nie świadczą automatycznie o wadzie wzroku.
Jak wygląda badanie wzroku dziecka u optometrysty?
Zakres badania optometrycznego jest dostosowywany do wieku, możliwości komunikacyjnych i stopnia współpracy małego pacjenta. Inaczej bada się kilkuletnie dziecko, które nie zna jeszcze liter, a inaczej ucznia szkoły podstawowej.
Do oceny ostrości wzroku mogą być wykorzystywane tablice z literami, cyframi, symbolami lub obrazkami. Specjalista analizuje widzenie każdego oka oddzielnie oraz funkcjonowanie obu oczu razem.
Badanie może obejmować m.in.:
- ocenę ostrości wzroku do dali i bliży,
- określenie występowania wady refrakcji,
- ocenę widzenia obuocznego,
- analizę współpracy i ustawienia oczu,
- wstępną ocenę akomodacji, czyli zdolności dostosowywania ostrości do różnych odległości,
- ocenę wybranych parametrów związanych z komfortem pracy wzrokowej.
W gabinecie optometrycznym SPEKTRUM badanie wzroku u dzieci prowadzone jest z uwzględnieniem wieku i możliwości współpracy dziecka podczas wykonywania poszczególnych testów.
Jakie sygnały u dziecka powinny zwrócić uwagę rodziców?
Nie wszystkie problemy wzrokowe prowadzą do wyraźnego pogorszenia widzenia zauważalnego przez otoczenie. Czasem pierwszym sygnałem są zachowania obserwowane podczas nauki, oglądania telewizji czy korzystania z urządzeń cyfrowych.
Warto zwrócić uwagę między innymi na:
- częste mrużenie oczu podczas patrzenia w dal,
- przybliżanie książki, zeszytu lub tabletu bardzo blisko twarzy,
- nietypowe przekrzywianie lub obracanie głowy podczas patrzenia,
- zasłanianie jednego oka,
- częste pocieranie oczu,
- skargi na bóle głowy po nauce lub czytaniu,
- szybkie zmęczenie podczas pracy z bliska,
- trudności z przepisywaniem informacji z tablicy,
- nieostre lub podwójne widzenie zgłaszane przez dziecko,
- zauważalne nieprawidłowe ustawienie jednego z oczu.
Lista ta ma charakter informacyjny. Żaden z wymienionych objawów sam w sobie nie stanowi podstawy do rozpoznania konkretnej wady lub choroby.
Optometrysta a okulista ? czym różnią się te badania?
Optometrysta zajmuje się przede wszystkim oceną funkcji wzrokowych, w tym ostrości wzroku, refrakcji, widzenia obuocznego i wybranych parametrów akomodacji. Badanie może pomóc określić potrzeby związane z korekcją optyczną oraz wychwycić nieprawidłowości wymagające pogłębionej oceny.
Lekarz okulista zajmuje się diagnostyką medyczną chorób narządu wzroku i może wykonywać badania niezbędne do rozpoznawania zmian dotyczących struktur oka. Jeżeli podczas badania optometrycznego pojawi się podejrzenie nieprawidłowości wykraczającej poza ocenę funkcjonalną wzroku, dziecko powinno zostać skierowane do dalszej diagnostyki okulistycznej.
Regularna kontrola wspiera prawidłowy rozwój widzenia
Dziecko może przez długi czas nie sygnalizować problemów ze wzrokiem, dlatego znaczenie ma zarówno obserwacja jego zachowania, jak i okresowa kontrola funkcji wzrokowych. Szczególną uwagę warto zwracać na okres poprzedzający rozpoczęcie przedszkola i szkoły oraz na nagłe zmiany dotyczące komfortu czytania, widzenia tablicy lub koncentracji wzrokowej.
Regularna ocena wzroku wspiera monitorowanie prawidłowego rozwoju widzenia i pozwala odpowiednio wcześnie rozpoznać potrzebę pogłębionej diagnostyki. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości o dalszym postępowaniu, w tym potrzebie konsultacji okulistycznej, decyduje specjalista na podstawie wyników badania.